27 Ekim 2010 tarihinde Rize Ticaret Borsası toplantı salonunda Hilmi Erdoğan Yayla başkanlığında yapılan Doğu Karadeniz Kalkınma Ajansı Kalkınma Kurulu 6. toplantısında Rize-Mardin karayolu projesinin Doğu Karadeniz Bölgesi’nin sürdürülebilir kalkınmasına yönelik olumlu katkıları ve Doğu Karadeniz Bölgesindeki KOBİ’lerin sorunları ve potansiyelleri gündeme getirilmiştir. Toplantıda Rize Ticaret ve Sanayi Odası Başkanı Ömer Faruk Ofluoğlu, Rize Ticaret Borsası Başkanı Mehmet Erdoğan, ÇAYKUR Genel Müdürü Ekrem Yüce, Rize Esnaf ve Sanatkarlar Odası Başkanı Muammer Atılgan, Giresun Esnaf ve Sanatkarlar Odası Başkanı Ali Kara, Rize Arı Yetiştiricileri Birliği Başkanı Fevzi Civaoğlu, Gazi Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof.Dr. Mevlüt Karakaya, Rize Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof.Dr. Osman Karamustafa, Gazi Üniversitesi Öğretim Üyesi Doç.Dr. Ganite Kurt, Gümüşhane Üniversitesi Öğretim Görevlisi Öğr.Gör. Salih Yıldız, KOSGEB Rize Hizmet Merkez Müdürü Güner Selçuk Usta, TSİAD Genel Sekreteri Recep Ergenç, Karadeniz Havzası ve Limanları Geliştirme Derneği Başkanı Hakan Birben, Kredi Garanti Fonu Direktörü Birol Berberoğlu kalkınma kurulu üyelerine bilgi vermiştir. Bu bağlamda, Doğu Karadeniz Kalkınma Ajansı Yönetim Kuruluna sunulması kararlaştırılan tedbirler ve Kalkınma Ajansı tarafından desteklenebilecek proje önerileri aşağıda sıralanmıştır:

1. Doğu Karadeniz Bölgesinde yetersiz olan Kuzey-Güney yönündeki ulaştırma alt yapısının geliştirilmesi, Doğu Karadeniz bölgesinin sosyal ve ekonomik potansiyellerinin harekete geçirilmesi açısından son derece önemlidir. Kalkınma Ajansı 10. Ulaştırma şurasında Türkiye Cumhuriyetinin 100. yılı vizyon projelerinden biri olarak belirlenen ve Doğu Karadeniz Bölgesinin Türkiye’nin doğusunda ve güneydoğusunda bulunan komşu ülkelere kolay ulaşımını sağlayacak olan Rize-Mardin karayolu projesinin ivedilikle hayata geçirilmesi için girişimlerde bulunmalıdır.

2. Doğu Karadeniz Bölgesinde faaliyet gösteren KOBİ’lerin bölgesel kalkınma, proje ile yaşam kültürü, hükümet programında bulunan teşvikler, yatırım yapma, krediye ulaşma, iş geliştirme ve insan kaynakları temini gibi konularda bilgi ve deneyim eksikliği olduğu tespit edilmiştir. Doğu Karadeniz Bölgesindeki KOBİ’lerin ilgili alanlarda bilgi birikimlerinin arttırılması için teknik ve mali destekler sağlanmalıdır.

3. Doğu Karadeniz bölgesinde KOBİ’lere teknik anlamda danışmanlık hizmeti veren işletmelerin sayısı azdır. KOBİ’lerin yatırım, teşvik ve işletme kredisi gibi konularda hizmet alabilecekleri işletmelerin Doğu Karadeniz Bölgesinde faaliyet göstermesi teşvik edilmeli ve faaliyet gösteren işletmelerin güçlenmesi sağlanmalıdır.

4. Doğu Karadeniz Bölgesinde faaliyet gösteren KOBİ’lerin diğer sektörler, iş-ürün geliştirme merkezleri, Ar-Ge birimleri, teknoloji kurumları, üniversiteler ile diyalog ve işbirliklerinin geliştirilmesini sağlayacak projeler desteklenmelidir.

5. Kalkınma Ajansı, Doğu Karadeniz Bölgesindeki KOBİ’lerin markalaşma, pazarlama, patent, kurumsallaşma gibi konularda küresel reflekslerle hareket etmelerini sağlayacak ve yerel düzeyde yapmış oldukları faaliyetleri uluslararası pazar(lar)a hitap edecek şekilde şekillendirmelerini mümkün kılacak projeleri desteklemelidir.

6. Doğu Karadeniz Bölgesindeki KOBİ’lerin uluslararası işletmecilik standartlarına (muhasebe, kalite, iş güvenliği gibi) uyumunu sağlayacak projeler desteklenmelidir. 

7. Kalkınma Ajansı, pestil, köme, fındık ezmesi, organik çay gibi tarım ürünlerinin küresel ekonomiye dönük mamuller haline gelmesi için tasarlanan projeleri desteklenmeli ve ilgili ürünler için uluslararası nitelikte pazar araştırmaları yapmalıdır.

8. Doğu Karadeniz Bölgesinde çok ortaklı iş yapma kültürü zayıftır. Doğu Karadeniz Bölgesindeki KOBİ’leri bir araya getirecek, bölgede KOBİ kümeleri oluşturacak, ferdi teşebbüslerin kurumsallaşmasını, diğer kişi ve sektörlerle iş ortaklığı kurmasını sağlayacak projeler desteklemelidir.

9. Doğu Karadeniz bölgesindeki KOBİ’lerin ve Doğu Karadeniz Bölgesine yatırım yapmayı planlayan girişimcilerin iş ortağı bulmasını kolaylaştırması açısından Coğrafi Bilgi Sistemleri ile desteklenmiş bölgesel KOBİ rehber ve haritaları elektronik ortamda hizmete sunulmalıdır.

10. Veri kısıtları Doğu Karadeniz Bölgesinde bulunan esnaf ve KOBİ’lerin mevcut ve geçmiş durumunun net bir fotoğrafının çekilmesini zorlaştırmaktadır. Doğu Karadeniz bölgesinde ticaretin ve üretimin coğrafi dağılımını, bunun tarihi gelişimini, nedenlerini ve sonuçlarını anlaşılır kılacak, tamamlayıcı ve ikame edici sektörleri ve bölgeleri belirleyecek, bölgesel riskleri açığa çıkaracak araştırma projeleri desteklenmelidir.

11. Doğu Karadeniz Bölgesinin sürdürülebilir kalkınmasının sağlanması ve gelişmiş bölge seviyesine ulaşması için sermaye yatırımları gereklidir. Bu bağlamda, yerli ve yabancı sermaye yatırımlarının Doğu Karadeniz Bölgesine çekecek kampanyalar başlatılmalıdır.

12. Doğu Karadeniz Bölgesinde yatırım yapmanın risk ve fırsatlarını, potansiyel yatırım alanlarını ve ortalama yatırım maliyetlerini (kiralama ve işgücü maliyetleri gibi) içeren bilgi paketleri elektronik ortamda hizmete sunulmalıdır.

13. Yaşanmakta olan göç olgusunun bir sonucu olarak Doğu Karadeniz Bölgesinden sadece emek göçü değil, sermaye göçü de verilmiştir. Türkiye’nin ve Dünya’nın diğer bölgelerinde sermaye yatırımı olan Doğu Karadeniz kökenli yatırımcılarla iletişim kurulmalı ve bu bağlamda Doğu Karadeniz bölgesinin en çok göç verdiği bölgelerin başında gelen İstanbul, Marmara ve Ege bölgelerindeki kalkınma ajansları ile iletişime geçilmelidir.

14. Sermayenin üretime katkısının az olması Doğu Karadeniz Bölgesindeki ekonomik büyümenin ancak teknolojik gelişme ile mümkün olabileceği gerçeğini ortaya çıkartmaktadır. Bu nedenle KOBİ’lerin yeni iş ve istihdam alanları yaratan yenilikçi teknoloji, zeka ürünleri ve endüstriyel tasarım çalışmaları teknik ve mali olarak desteklenmelidir.

15. Bölgesel kalkınma vizyonunun ve gerçekleşen yeni sermaye girişinin Doğu Karadeniz bölgesinde hangi yerel sektörlerin çözülmesine ve tasfiyesine yol açacağı ölçülmelidir. Örnek olarak, Doğu Karadeniz Bölgesinde gelişmekte olan bir Alış Veriş Merkezi (AVM) işletmeciliği söz konusudur. AVM’lerin bölge esnafı ve KOBİ’leri için oluşturduğu fırsat ve tehditleri ortaya koyacak sosyal ve ekonomik araştırmalar desteklenmelidir.

16. Kalkınma ajansının faaliyet ve programlarının Doğu Karadeniz Bölgesinde bulunan sanatkar, öğrenci, turist, mevsimlik işçi ve hane halkı gibi sosyo-ekonomik birimler ve komşu bölgeler üzerindeki (dışsal) etkileri ölçülmelidir.

17. Doğu Karadeniz Bölgesi engebeli arazi koşulları, heyelan ve dere yataklarının taşkın riski gibi nedenlerle sanayi yatırımına uygun görünmemekte ve bölgede organize sanayi bölgeleri kurulamamaktadır. Sanayileşme açısından Türkiye’nin zayıf kalmış bölgelerinden biri olan Doğu Karadeniz bölgesinin önünde bulunan coğrafi dezavantajları (arazi mülkiyet sorunları da dahil olmak üzere) çözüme kavuşturacak olan projeler desteklenmelidir.

18. Doğu Karadeniz bölgesindeki ticari faaliyetlerde mevsimsel dalgalanmalar söz konusudur. Kalkınma ajansı kış aylarında da Doğu Karadeniz Bölgesinde ticari hayatın canlılığını sürdürecek politikalar üretmelidir.

19. Doğu Karadeniz bölgesinin genelinde atıl durumda bulunan kamu binalarının bölgesel kalkınma vizyonunda bulunan sektörler kapsamında değerlendirilmesine yönelik projeler desteklenmelidir.

20. Doğu Karadeniz bölgesindeki aile işletmelerinin mülkiyetinin nesilden nesile geçişinde sorunlar bulunmaktadır. Aile işletmelerinin kurumsallaşmasının sağlanması ve aile işletmeciliğin uzun süreli nitelik kazanması için Kalkınma Ajansı tarafından teknik destekler sağlanmalıdır.

21. Doğu Karadeniz bölgesinde faaliyet gösteren mesleki sivil toplum kuruluşları (serbest muhasebeci ve mali müşavirler odaları gibi) ile KOBİ’lerin bölgesel kalkınma, çevresel ve sosyal raporlama ve sürdürülebilirlik projeleri konularında aydınlatılmasına dönük iş birlikleri geliştirilmelidir.

22. Ekonomik ömrünü tamamlamış ekim alanlarının gözden geçirilmesi, verimliliğinin arttırılması ve bu arazilerin DOKA’nın vizyonunda olan sektörlere kazandırılması için hazırlanan projeler desteklenmelidir. Bununla birlikte, insan faktörüne bağlı olarak (yanlış ilaçlama ve kentleşme gibi) yok olmak üzere olan meyve ırklarının (Gümüşhane elması gibi) neslinin devam ettirilmesine ve bölgesel kalkınma vizyonuna kazandırılma çabaları desteklenmelidir.

23. Kalkınma Ajansı yurtiçinde ve yurtdışında bölgelerarası işbirliği programları başlatmalı ve bu doğrultuda KOBİ’lere yönelik ulusal ve uluslararası düzeyde bölge seminerleri düzenlemelidir.

24. Doğu Karadeniz Bölgesinde piyasa şartlarında üretim ve ticaret yapma alışkanlığının geliştirilmesi için, devlet kurum ve kuruluşlarının bölgedeki “girişimcilik ruhunu” körelten uygulamalarına karşılık tedbirler alınmalıdır. Örnek olarak; ağırlama ve konaklamalar devlet misafirhaneleri yerine özel otellere yönlendirilmeli, fındık ve çay gibi ürünlerin devlet tarafından piyasadan alınmak suretiyle sübvanse edilmesi yerine ürün desteğinde bulunularak bölgede rekabetçi tarım politikası oluşturulması sağlanmalıdır. 

25. Yatırım ve istihdama dönük hükümet programlarının Doğu Karadeniz Bölgesindeki sosyo-ekonomik etkileri takip edilmelidir. Örnek olarak 29 Ocak 2004 tarihinde kabul edilen 5084 sayılı teşvik yasasının Doğu Karadeniz Bölgesinin gelir seviyesi ve kalkınmışlık düzeyini nasıl etkilediği ölçülmeli ve ilgili otoritelere geri besleme sağlanmalıdır.

26. Sermaye Piyasası Kurulu ve İstanbul Menkul Kıymetler Borsası gibi kurumların işbirliği ile Doğu Karadeniz Bölgesindeki KOBİ’lerin ilgisinin sermaye piyasasına çekilmesi yönünde eğitim ve bilgilendirme çalışmaları yapılmalıdır.

27. Doğu Karadeniz Kalkınma Ajansının bölgesel kalkınma planına bağlı olarak orta ve uzun vadede uzmanlaşmış özel hastane, butik otel, spor, hediyelik eşya, hizmet pazarlaması, tur operatörlüğü, seyahat acenteliği, endüstriyel tasarım, orman ürünleri tasarımı, proje danışmanlık işletmelerinin ön plana çıkması beklenmektedir.

28. Sahil bölgesi olmasına rağmen Doğu Karadeniz’de deniz kültürü gelişmemiştir. Kalkınma ajansı bölgede denizcilik kültürünün gelişmesini sağlayacak projeleri desteklemelidir. Bu bağlamda, denizcilik malzemesi üreten işletmeleri (boat, gemi v.s.), bölgede sosyal ve sportif amaçla faaliyet gösteren denizcilik kulüplerini ve bölge insanını bir araya getirecek fuar ve organizasyonlar hayata geçirilmelidir. Diğer taraftan Doğu Karadeniz Bölgesinde ulusal ve uluslararası düzeyde sualtı, kürek, yelken ve yüzme oyunlarına ev sahipliği yapılması için girişimlerde bulunulmalıdır.

29. Turizm Master Planı ile Doğu Karadeniz bölgesinde gelişmekte olan bir turizm potansiyeli söz konusudur. Buna rağmen turizm’in gelişmesiyle ortaya çıkacak yeni sektörler ve KOBİ’lerin rol dağılımları konusunda anlamlı bir çalışma yapılmamıştır.

30. İlgili strateji belgelerinde Doğu Karadeniz Bölgesinin maden zenginliğinden bahsedilmesine rağmen bölgede madenleri ekonomik girdi haline getirecek KOBİ derinliği bulunmamaktadır. Yeraltı zenginlikleri bakımından ön plana çıkması beklenen Doğu Karadeniz’de madencilik KOBİ’lerinin güçlendirilmesi ve çeşitlendirilmesi için teknik ve mali destek programları hayata geçirilmelidir.

31. Doğu Karadeniz Bölgesindeki KOBİ’lerin kurumsal web sitesine sahip olma oranlarının ve elektronik ticaret yönelimlerinin çok düşük düzeyde olduğu tespit edilmiştir. Bölgedeki KOBİ’lerin elektronik ticaret altyapı çalışmaları desteklenmelidir.

32. Doğu Karadeniz bölgesindeki toplam istihdamın yarıdan fazlasını tarım sektörü oluştururken, gıda sanayinin üretim sektöründeki payı anlamlı düzeyde değildir. Bölgede tarım ürünlerini işleyen sanayinin gelişmesi desteklenmeli, tarımsal sanayinin katma değerinin arttırılması için gıda sanayi bölgesinin devreye girmesi sağlanmalıdır.

33. Doğu Karadeniz Bölgesi; Kafkasya, Orta Asya ve Ortadoğu ülkelerinin bir kısmı için taşımacılık, dağıtım ve aktarma merkezi olabilecek coğrafi konuma sahiptir. Buna rağmen Doğu Karadeniz bölge illerinin ve limanlarının uluslararası nakliyattan aldığı payın dünyadaki yeri, kapasitelerinin çok altındadır. Doğu Karadeniz bölgesinin coğrafi konumunu ve stratejik avantajını lojistik sektörüne yansıtacak projeler desteklenmelidir. Bu bağlamda;

• Transit yük taşımacılığı sektörünün daha hızlı ve verimli bir şekilde komşu ülkelere ulaştırılmasını sağlayacak projeler desteklenmeli, taşımacılık sektörünün bürokrasiden arındırılmasını sağlayacak girişimlerde bulunulmalıdır.
• Taşımacılık sektöründe ve Doğu Karadeniz Bölgesi limanlarında alt-KOBİ’lerin oluşturulması, fiziksel ve kurumsal altyapı eksikliklerinin giderilmesi, sektörde bulunan işletmelerin uluslararası pazarlarla ve sektörlerle olan işbirliğinin geliştirilmesine dönük projeler desteklenmelidir.
• Günümüzün en ekonomik ve sağlıklı taşımacılık araçlarından konteynır taşımacılığı geliştirilmeli ve teşvik edilmelidir.
• Bölgede lokomotif merkez olacak bir üs belirlenmeli ve bölgesel nitelikte bir çağdaş lojistik köyünün (Organize Lojistik İhtisas Bölgesi) oluşturulması için girişimlerde bulunulmalıdır.
• KOBİ’lere dış ticarette konsolide taşımacılık, ortak depolama, stok yönetimi, palet/kap bankası, koruyucu ambalajlama gibi konularda destekler sağlanmalıdır.
• Komşu ülkelerle olan ticaretin canlandırılması için bu ülkelerin serbestleştirme ve alt yapı çalışmalarına destek olunmalı, ortak şirketler teşvik edilmeli ve lojistik entegrasyonlar hayata geçirilmelidir.
• Doğu Karadeniz bölgesindeki üniversitelerde lojistik eğitimi yaygınlaştırılmalı ve bölgenin gereksinmelerine uygun olarak ders planları hazırlanmalıdır.
• Bölgede bulunan sektörün uluslararası niteliğe ulaşması için kurumsallaşma ve profesyonelleşme teşvik edilmeli, şirketlerin akreditasyonu ve sertifikasyonu gibi konularda teknik destek sağlanmalıdır.
• Doğu Karadeniz bölgesinin Avrupa-Kafkasya-Asya Taşıma Koridorundan (TRACECA) daha fazla ekonomik katma değer sağlaması için girişimlerde bulunulmalıdır.
• Karadeniz’deki deniz trafiğinin küreselleşme, insan ticareti ve terör gibi olgular ve koşullar ekseninde nasıl bir yön alacağı araştırılmalıdır.
• Doğu Karadeniz’de bulunan limanlara turizm amaçlı fonksiyonlara sahip ve kruvaziyer gemilerin yanaşmasını mümkün kılacak yan tesisler kazandırılmalıdır.
• Bölgesel kalkınma programlarının hayata geçirilmesi ile ortaya çıkacak potansiyel iş hacminin bölgedeki limanların etkinliğinin arttırabilmesi için limanlarda bulunan serbest bölgelerin yeniden yapılandırılması gerekmektedir.

34. Kalkınma ajansı, kadın girişimcilere ticari bankaların kredi ve diğer finansal hizmetleri konusunda teknik destek sağlamalı, bölgedeki kadın girişimcilerin finansman ihtiyaçlarının doğru tespit edilmesi için alan araştırmaları yapmalıdır.

35. Çalışanların sosyal güvenceye sahip olma zorunluluğu ve kayıtlı istihdamın desteklenmesi gerekliliği DOKA tarafından kampanyaya dönüştürülmelidir. Kayıtlı istihdam, KOBİ’lere dönük programlarda kıstaslar arasında yer almalıdır.

36. Doğu Karadeniz Bölgesinin bütün illerinde ve KOBİ potansiyeli olan ilçelerde organize sanayi bölgelerinin oluşturulmasına öncülük edilmeli, mevcut organize sanayi bölgelerinin alt yapı sorunlarının tespitinin yapılması için DOKA bünyesinde bir birim görevlendirilmelidir.

37. Doğu Karadeniz Bölgesinde küçük çaplı hayvan besiciliğinden büyük çaplı hayvan besiciliğine geçiş için organize hayvancılık bölgeleri oluşturulmalıdır.

38. Doğu Karadeniz bölgesinde kuzey-güney yönünde bulunan vadilerde orman ürünlerinin sosyal ve ekonomik amaçlarla kullanımını sağlayan projeler desteklenmelidir.  

39. Doğu Karadeniz bölgesindeki genç nüfusun sosyal ve ekonomik açılardan daha üretken ve nitelikli hale gelmesi ve genç nüfus göçünün önüne geçilmesi için politikalar üretilmelidir.

40. Doğu Karadeniz Bölgesinin bütününde arazi sahibi olmadan ve sermaye yatırımı gerektirmeden yapılmakta olan arıcılık faaliyetleri, sürdürülebilir bölgesel kalkınma vizyonuna katkı sağlamanın ötesinde, Türkiye’yi arı ürünleri sektörlerinde dünya lideri yapma potansiyeline sahiptir. Bu nedenle;

 

• Kalkınma ajansı arıcılık sektörünün potansiyellerinin projelendirilmesinde etkin rol oynamalıdır.
• Arıcılık ilkel üretim, işleme ve satış şartlarından kurtarılmalı, uluslararası kalite standartlarına uygun hale getirilmelidir.
• Arıcılık sektöründe sertifikasyon, ürün çeşitlendirme, ileri teknoloji kullanımı, pazarlama ve marka oluşturma projeleri desteklenmelidir.
• Kalkınma ajansı arı yetiştiricilerinin talepleri olan arıcılık yasasının şekillendirilmesinde, bölgede etkin bir arıcılık denetiminin sağlanmasında ve arıcılık sektörünün problemlerinin giderilmesinde (gezginci arıcılar için prefabrik tuvaletler inşa edilmesi gibi) lider rol oynamalıdır.
• Genç girişimciler ve üreticiler arı yetiştiriciliği ve bal üreticiliğine teşvik edilmelidir.
• Arıcılığı hobi olarak yapan yetiştiricilerin birer işletmeye dönüştürülmesi için Türkiye Arı Yetiştiricileri Merkez Birliği ile iş birliği yapılmalı ve bağımsız olarak yapılan arıcılık faaliyetlerinin İl Yetiştirici Birlikleri çatısı altında toplanması sağlanmalıdır.
• Balcılık sektörünün akademik ve bilimsel bir alt yapıya kavuşturulması için bal enstitüsü kurulmasına öncülük edilmelidir.

41. Ajans, Doğu Karadeniz’de faaliyet gösteren esnaf ve sanatkarları küçük hibeler aracılığı ile koruyup geliştirerek yerel ekonominin harekete geçirilmesini hedeflemelidir. Diğer taraftan, Doğu Karadeniz bölgesinde faaliyet gösteren esnaf ve sanatkarların karşı karşıya oldukları sorunların (kredi borçlarının yeniden yapılandırılması, enerji ve nakliyat maliyetleri ve haksız rekabet koşulları gibi) giderilmesi için bir acil eylem planı hazırlanmalıdır.

42. Balık, dünya genelinde giderek sofralarda ve sağlık ürünlerinde yerini daha fazla alan bir besin kaynağıdır. Buna rağmen Karadeniz’deki balık çeşitliliğinin bilinçsiz avlanma, iklim değişikliği ve çevre kirliliği gibi etkenlerin kurbanı olduğu tespit edilmiştir. Bu bağlamda;

• Kalkınma ajansı, Karadeniz’e paydaş olan ülkelerin ilgili kurum ve kuruluşları ile sürdürülebilir balıkçılık yönetimi için işbirliği yapmalıdır.
• Kimyasal süreçlerin Karadeniz’deki yaşam alanına etkileri araştırılmalıdır.
• Doğu Karadeniz kıyılarında avlanmaya yasak bölgelerin oluşturulmamış olması balığın yumurtlama ve çoğalma alanları olmaması anlamına gelmektedir. Doğu Karadeniz kıyılarında ekolojik alanlar oluşturulmalıdır.
• Kotasından fazla tutulan balık, uzun avlanma dönemi, büyük avlanma ağları, sonar cihazları hamsinin tükenmesine balıkçıların nenden olduğu etkenler olarak değerlendirilmektedir.
• Doğu Karadeniz Bölgesindeki balıkçılarının bölgesel bir Sivil Toplum Kuruluşu altında örgütlenmeleri sağlanmalıdır.
• Karadeniz’de faaliyet gösteren ve “gırgır” olarak nitelendirilen büyük balıkçı gemilerinin turizm amaçlı kullanım potansiyelleri bulunmaktadır. Bu gemilerin belirli kamaralarının turizme yönelik tasarlanması eko-turizm veya eko-öğrenme kapsamında balıkçılık faaliyetlerinin öğrenilmesini sağlayacaktır. Bu yolla hem balıkçı gemilerinin yeni ekonomik girdiler sağlanması hem de Doğu Karadeniz turizm master planının daha etkin olarak çalışması mümkün olacaktır.
• Doğu Karadeniz sahillerinde fiziki alan yetersizliğinden dolayı balığın işlenmesini sağlayacak tesis kurmak zor ve maliyetli görünmektedir. Bu nedenlerle balığın gemilerde işlenmesini mümkün kılacak projeler desteklenmelidir.
• Kıyı balıkçılığı denetim altına alınmalıdır.
• Doğu Karadeniz Bölgesinde balık konservesi üretimi teşvik edilmelidir.
• Avlanma mevsiminde yaptıkları işbirliği ile Doğu Karadeniz bölgesinin illeri arasında arzulanan iş birliğinin bir örneğini ortaya koyan balıkçı takımları ile iletişim kurulmalıdır.
• Doğu Karadeniz Bölgesinde faaliyet gösteren gırgır gemilerinin Karadeniz havzasındaki diğer ülkelerin sahillerinde de balıkçılık yaptıkları tespit edilmiştir. İlgili ülkelerdeki koşullar yerinde tespit edilmeli ve balıkçıların çalışma standartlarının yükseltilmesi için projeler geliştirilmelidir.

43. Kamuoyunda Karadeniz’den gaz ve petrol çıkarılması beklentisi vardır. Bu durumun –eğer öyleyse- Doğu Karadeniz bölgesinin sürdürülebilir kalkınmasına olan potansiyel katkıları ve bölgede meydana getirebileceği sosyo-ekonomik çarpan etkileri araştırılmalıdır.

44. Doğu Karadeniz bölgesinde ev ekonomisi ile ilgili araştırma yapan herhangi bir akademik birim bulunmamaktadır. Bölgede bulunan üniversitelerde ev ekonomisi ile ilgili bir birimin hayata geçirilmesi sağlanmalıdır.

45. Doğu Karadeniz bölgesindeki engellilerin ve dezavantajlıların refahının arttırılması ve üretime katılmalarının desteklenmesi için, KOBİ’lere dönük hibe programlarının kriterleri arasında engelli istihdamı da yer almalıdır.

46. Trabzon, Kafkasya ve Karadeniz havzasının diplomasi merkezi olma potansiyeline sahiptir. Kalkınma ajansı, Trabzon’un ilgili bölge ülkelerinin diplomasi merkezi olarak ön plana çıkması için yurtiçinde ve yurtdışında girişimlerde bulunmalıdır.

 

     Dr. Hilmi Erdoğan YAYLA                 Ali KARA                 Kıymet KOYUN
      Kalkınma Kurulu Başkanı              Katip Üye                       Katip Üye