1 Nisan 2010 tarihinde Gümüşhane Üniversitesi Çok Amaçlı Konferans Salonunda yapılan Doğu Karadeniz Kalkınma Ajansı Kalkınma Kurulu 4. toplantısında Trabzon’da İstinaf Mahkemesinin kurulmasının Doğu Karadeniz Bölgesinin sosyal ve ekonomik kalkınmasına potansiyel etkileri ve Doğu Karadeniz Bölgesinde Yaşayan Kadınların Sosyal ve Ekonomik Sorunları ve Kadın Statüsünün geliştirilmesine yönelik proje önerileri tartışılmıştır. Toplantıda Trabzon Barosu Başkanı Mehmet Şentürk, Artvin Girişimci İş Kadınları Derneği Başkanı Meryem Özbayrak, Türk Anneler Derneği Trabzon Şubesi Başkanı Ziynet Şener, Birleşmiş Milletler Kadın ve Kız Çocuklarının Haklarının Korunması ve Geliştirilmesi  Ortak Programı Yerel Koordinatörü S.Sinem Mısırlıoğlu ve TBMM Kadın-Erkek Fırsat Eşitliği Komisyonu Başkanvekili ve Gümüşhane Milletvekili Doç.Dr. Kemalettin Aydın tarafından sunumlar yapılmıştır. Bu bağlamda, Doğu Karadeniz Bölgesinin sürdürülebilir kalkınmasına yönelik olarak Doğu Karadeniz Kalkınma Ajansı Yönetim Kuruluna sunulması kararlaştırılan bazı tedbir ve öneriler aşağıda sıralanmıştır:

• Doğu Karadeniz’in marka bölge olarak ön plana çıkması, ulusal ve uluslararası yatırımcılar açısından cazibe merkezi haline gelmesi, bölge’nin paydaşları olan özel ve tüzel kişilerin yargısal işlemlerini hızlandırması ve yargıdan daha hızlı sonuç alabilmeleri için Trabzon’da Bölge Mahkemelerinin kurulması girişimleri Doğu Karadeniz Kalkınma Ajansı tarafından desteklenmelidir.

• Bölge mahkemelerinin ötesinde, Doğu Karadeniz Bölgesinin sosyal ve ekonomik kalkınmasına katkı sağlayabilecek kamusal, yarı kamusal, sivil toplum, özel ve uluslararası nitelikteki diğer ve benzer bölge merkezlerinin de Doğu Karadeniz bölgesinde kurulması desteklenmeli ve kurulmasına öncülük edilmelidir.

• Trabzon’un yanında, temel ve doğal yeteneklerine bağlı olarak ilgili bölge merkezlerinin Doğu Karadeniz bölgesindeki diğer illerde de kurulması desteklenmeli ve kurulmasına öncülük edilmelidir.

• Doğu Karadeniz’e kazandırılacak olan potansiyel bölge merkezlerinin fiziki alan ve binalarının, yapıldığı ilin ve bölgenin tarihi ve kültürel özelliklerini yansıtacak şekilde inşa edilmesi özendirilmelidir.

• Ceza evlerinde bulunan mahkumların koşullarını iyileştirecek ve mahkumların istihdam ve girişimcilik potansiyellerini bölgesel kalkınma sürecine dahil edecek projeler desteklenmelidir.

• Cezaevlerindeki mahkumların cezaevlerinden çıktıktan sonraki sosyal ve ekonomik hayata uyum sağlamalarını olanaklı kılacak projeler desteklenmelidir.

• Kalkınma ajansı, bölgede yaşayan kadınların sorunlarının çözümünde Birleşmiş Milletler Binyıl Kalkınma Hedeflerini (yoksulluğun ve açlığın yok edilmesi, evrensel eğitim, cinsiyet eşitliği, çocuk sağlığı, anne sağlığı, AIDS, sıtma ve diğer hastalıklarla mücadele, çevresel sürdürülebilirliğin sağlanması, kalkınmaya yönelik küresel işbirliği), Avrupa İstihdam Stratejisini (İstihdam edilebilirlik, girişimcilik, uyum, eşit fırsatlar), AB uyum yasalarını, Avrupa Kentsel Şartını, Avrupa Kadın Erkek Eşitliği Şartı’nı ve CEDAW’ı (Convention on the Elimination of All Forms of Discrimination Against Women - Kadına Karşı Her Türlü Ayrımcılığın Yokedilmesi Sözleşmesi) rehber edinmeli ve tüm ana akım politikalarına yerleştirmeye yönelik bir yaklaşım benimsemelidir.

• Kalkınma ajansının stratejik planları belirlenirken kadın kuruluşlarından ve ilgili kurum ve kuruluşların kadın komisyonlarından da görüş alınmalıdır.

• Bölgede kadının statüsüyle ilgili zihniyet değişikliği ve farkındalık yaratacak şekilde, kalkınma ajansının iletişim kanallarında (web sitesi, yazışmalar vs.) kadın sorunlarına, çalışmalarına ve projelerine yer verilmeli ve kalkınma ajansının bölge kadınının statüsünün güçlendirilmesine öncelik verdiğine dair sürekli vurgu yapılmalıdır.

• Kalkınma ajansında ve yatırım destek ofislerinde istihdam edilecek uzman, memur ve işçiler toplumsal cinsiyet eşitliği, kadın hakları, kadın sorunları ve kadınlarla iletişim konularında eğitilmelidir.

• Kalkınma ajansı tarafından kadınlar için genişletilmiş bir kaynak ayrımı sağlanmalı ve mali ve teknik desteklerde kadın istihdamı ve girişimciliği standardı gözetilmelidir. Bu bağlamda, yerel yönetimler, sivil toplum kuruluşları ve KOBİ’lerin tüm kurumsallaşma, ölçek büyütme, üretim tasarımı, işgücü üretkenliği, kaliteli hizmet sunumu, modernleşme ve kapasite artırımı projelerinde kadın istihdamına ve kadının işe ve çevreye uyumuna duyarlılık gösterilmesi beklenmeli ve hatta zorunlu kılınmalıdır. Bölgede bulunan yerel yönetimler, sivil toplum kuruluşları ve KOBİ’lerin kadın hakları ve istihdamıyla ilgili “kurumsal hesap verebilirlik raporlarının” periyodik olarak yayınlanması teşvik edilmelidir.

• Bölgesel kalkınmaya potansiyel oluşturacak tüm sorunların çözümünde (küresel ısınma, çevre kirliliği vb.) ve bölgesel kalkınma sürecinde yerel ve merkezi otoriteler tarafından ortaya koyulacak tüm makro planlarda (Turizm Odaklı Bölgesel Kalkınma Master Planı gibi) kadınlar sosyal ve ekonomik olarak konumlandırılmalı ve planların her alanında kadınların katılımının sağlanacağı süreçler yaratılmalıdır.

• Bir önceki sonuç bildirgesinde genel olarak değinilmiş olduğu üzere, bölge’de sosyal ve ekonomik kadın kümeleri tespit edilmeli ve kümelerin oluşturulması desteklenmelidir. Bu yolla, –bölgenin stratejik planları dahilinde- bütünleşik ve bölgeyi kapsayıcı kadın projeleri ortaya çıkarılmalı ve desteklenmelidir.

• Kadınların, birlikte ve bölgedeki diğer illerdeki kadınlarla çalışma kapasitelerinin geliştirilmesine ve toplu olarak kendi iş fikirlerini geliştirmelerine imkan verecek projeler desteklenmelidir. Bunu sağlamanın yollarından birisi olarak, geleneksel yerel kadın grupları şirketleşmeye (kar amaçlı) veya örgütlenmeye (kar amacı gütmeyen, sosyal, sanatsal veya hak temelli sivil toplum örgütleri amaçlı) özendirilmelidir. Bu, aynı zamanda bölgedeki kadınların kayıt dışı olan esnek çalışma faaliyetlerinin kayıt altına alınması açısından son derece önemlidir.

• Kalkınma ajansı paydaşlarının geçmiş tecrübelerden yararlanabilmesi için bölgede daha önce yürütülmüş olan kadın projelerinin, projelerde uygulanabilir modellerin ve başarı öykülerinin envanteri yapılmalı ve paydaşlarla paylaşılmalıdır.

• Doğu Karadeniz bölgesinde kadın sorunları ve araştırmalarıyla ilgili herhangi bir akademik birim bulunmamakla birlikte, bölgede kadınlara yönelik istatistiki bilgi paketlerinin çok kısıtlı olduğu tespit edilmiştir. Bu bağlamda, Doğu Karadeniz bölgesinde bulunan altı devlet üniversitesinden birinde veya özerk nitelikte bir bölgesel kadın sorunları ve araştırmaları enstitüsünün (merkezinin) kurulması teşvik edilmeli veya kurumsal olarak öncülük yapılmalıdır. Bu nitelikte bir merkez şayet kurulursa, teorik çalışmaların yanında, bölge kadınının girişimcilik ve bağımsızlık ruhunun güçlenmesini destekleyecek, kadın girişimciliği konusunda farkındalık oluşturacak, bölge kadının kendi işlerini kurmalarında ve geliştirmelerinde danışmanlık hizmeti (alan tahsisi, fuarlara katılım, web sayfası hazırlama, mikro finans olanakları, teşvikler gibi konularda) gösterecek alt yapı da sağlanmalıdır.

• Doğu Karadeniz bölgesinde yaşayan kadınların mirastan pay alamama, şiddete maruz kalma, işgücüne ve siyasete katılımda pozitif ayrımcılık ve bazı temel vatandaşlık haklarını kullanamama gibi sorunlarla yüzleştikleri tespit edilmiştir. Bu nedenlerle, bölgedeki kadınların temel hak ve güvencelerinden haberdar olmalarını ve yasal haklarını gündelik yaşamda kullanmalarını sağlayacak eğitim projeleri (sabit ve seyyar), erkeklerin de ilgili konularda eğitilmesini kapsayacak şekilde desteklenmelidir.

• Kadın girişimciliğini teşvik etmek, kadının özgüvenini oluşturmak ve kadınların lider konuma gelmesini sağlamak amacıyla, –bölgesel kalkınma standartlarına dayalı olarak- başarılı girişimci kadınlar ödüllendirilmeli, kalkınma ajansının herhangi bir sosyal veya ekonomik projesine veya fiziki yapısına Doğu Karadeniz’de faaliyet göstermiş/göstermekte olan başarılı bir girişimci kadının adı verilmelidir.

• Doğu Karadeniz bölgesinde yaşayan kadınların dezavantajlı oldukları alanların yanında avantajlı oldukları ve bölgeye katma değer sağlayacak sosyal ve ekonomik alanlar da tespit edilmeli ve bunların korunması, sürekliliğinin sağlanması için yürütülen projeler desteklenmelidir.

• Kentsel hizmetlerin kadınların ihtiyaçlarına göre tasarlamasını, kadınların kullanımı yönüyle kalitesinin artmasını ve cinsiyete duyarlı hale gelmesini sağlayacak projeler desteklenmelidir.

• Doğu Karadeniz Bölgesindeki kentlerde yaşayan kadınların kırsala göre işgücüne katılım oranının daha düşük olduğu ve bunun altında yatan en önemli sebebin ev işleriyle meşguliyet, özelliklede çocuk, yaşlı ve engelli bakımı olduğu tespit edilmiştir. Bu bağlamda, kadına yüklenen sorumlulukların toplumsal sorumluluk olduğu bilincinden hareketle kadınların yaşlı, çocuk ve engelli bakımı sorumluluğunu toplumsal olarak paylaşılması için kentsel hizmetlerin tasarlanması (çocuk, yaşlı ve engelli bakım evleri, kreşler vs.), projelerin geliştirilmesi desteklenmelidir. Çocuk bakımı ve eğitimini hedefleyen kadın grupları önemli bir istihdam ve girişimcilik alanı olarak görülmeli ve kadın gruplarının kreş ve anaokulu işletmeciliği ile ilgili projeleri desteklenmelidir. Kısa vade de ise, kadınların üretim sektöründe ev eksenli çalışabilecekleri/istihdam edilebilecekleri girişimler (ev yapımı çikolatacılık, bilgisayar yazlımı- web tasarımı vb.), mikro kredi kullanımının yaygınlaştırılması desteklenmelidir.

• Doğu Karadeniz Turizm Odaklı Kalkınma Master Planı, bölgedeki kadınların sosyal ve ekonomik sorunlarının çözümünde ve kalkınma ajansının kadın istihdamına yönelik stratejilerinin geliştirilmesinde bir fırsat olarak değerlendirilmelidir. Turizme yönelik mücevher ve hediyelik eşya tasarımı ve üretimi, özellikle köy ve yaylalarda yaşayan kadınlar için ev pansiyonculuğu ve küçük otel işletmeciliği girişimleri, bölgede yerleşik girişim tipleri haline gelmeleri açısından, desteklenmelidir.

• Doğu Karadeniz bölgesinde 50 yaş üstü kadınların işgücüne katılımda şiddetli bir azalış gösterdiği tespit edilmiştir. Bu nedenle 50 yaşın üstü kadınların girişimleri ve 50 yaşın üstü kadınlara istihdam sağlayacak projeler desteklenmelidir.

• Bölge’nin kent merkezleri ve ilçelerinde kadınların ürettikleri gıda ürünlerini satışa sundukları geleneksel (yerel-köy) pazarlar kurulmakta olup, hem pazar yerlerinin satış koşullarının olumsuz olduğu hem de ürünlerin yeterince katma değerle pazara ulaşmadığı tespit edilmiştir. Bu bağlamda, yerel pazarlarda satışa sunulan gıda ürünlerini daha uygun koşullarda ve yüksek katma değerlerle ulusal ve uluslararası pazarlara da satılmasını sağlayacak, özellikle bölge genelinde bütünleştirilmiş projeler desteklenmelidir.

• Kadın odaklı girişimcilik projelerinde kadınların ürettikleri ürünleri sadece kasaba ve kent merkezlerinde değil küresel pazarlara da sunabilecekleri (ihracata dönük) alt yapının oluşturulması için kadınların yabancı dil becerilerinin geliştirilmesi, küresel piyasa eğilimleri hakkında bilgilendirilmesi, ulusal ve uluslararası piyasalarda yasal yükümlülüklerle ilgili konularda sürekli eğitim ve danışmanlık mekanizmasının sağlanması gereklidir.

• Gürcistan vatandaşı kadınların bölgede çocuk-yaşlı-hasta bakıcılığı yaptığı tespit edilmiştir. Düşük ücret karşılığı çalışan Gürcistan vatandaşı -veya diğer ülke vatandaşı- kadınların iletişim ve konaklama gibi sorunları hakkında bölgede bilinç oluşturulmalı ve özelliklede sağlık kontrollerinin yapılması yönünde ilgili hanelere destek sağlanmalıdır.

• Kadınların işgücüne katılım oranının arttırılması için, geleneksel metodlardan (dikiş-nakış gibi) ve doymuş istihdam/girişimcilik alanlarından ziyade özellikle genç yaştaki kadınlara yönelik mesleki, teknik ve teknoloji yoğun eğitime ağırlık verilmelidir. Geleneksel metodların eğitimi ise bölgesel olarak bütünleştirilmiş stratejilere (Turizm Odaklı Kalkınma Master Planı gibi) katma değer sağladığı sürece desteklenmelidir. Kadınların eğitimi ile ilgili desteklenmesi gereken bir diğer konu ise proje hazırlama ve yönetimidir. Mali destek programları başlatılmadan önce sosyal ve ekonomik proje hazırlama ve yönetimi konusunda kadınları bilinçlendirecek organizasyonlar yapılmalıdır. Ajans tarafından desteklenecek olan mesleki eğitim projelerinin öncelikli hedefi iş geliştirme ve girişimcilik olmalıdır. Yeni gelir getirici faaliyetlere yönelik eğitim programlarının kapsamında çağdaş pazarlama ve satış teknikleri, pazar araştırması, maliyet analizi, fiyatlandırma ve uluslararası ticaret konularına önem verilmelidir.

• Doğu Karadeniz bölgesinde kadınların büyük bir oranı tarım sektöründe ve ücretsiz aile işçisi olarak çalışmaktadır. Ancak ticaret, hizmet ve sanayi sektöründe istihdam ve girişimcilik seviyesinin çok düşük olduğu tespit edilmiştir. Kadınların ticaret, hizmet ve sanayi sektörlerinde kendi nam ve hesaplarına çalışmalarının desteklenmesi uygun görülürken tarım sektöründe ise iyileştirme ve kalite arttırılması şeklinde desteklenmelidir.

• Doğu Karadeniz bölgesinde bulunan altı devlet üniversitesinin birlikteliğiyle “Doğu Karadeniz Bölgesel Kalkınma Kongresinin” organize edilmesine öncülük edilmelidir.

• Kalkınma ajansına işlerlik kazandırılması ve kalkınma kurulu toplantılarında ortaya çıkan fikirlerin somutlaştırılması için genel sekreterliğe ataması yapılan Oktay Çetin Kaldırım’ın göreve başlaması hususunda girişimlerde bulunulmalıdır.

Dr. Hilmi Erdoğan YAYLA             Zeyyat KAFKAS         Ali KARA             Kıymet KOYUN

Kalkınma Kurulu Başkanı                 Başkan Vekili              Katip Üye                  Katip Üye